Radio Galaksija #162: Neurogenetika depresije (prof. dr Ana Milošević) [29-11-2022]

Radio Galaksija

U ovoj epizodi nam je gošća bila prof. dr Ana Milošević, istraživačica iz Laboratorija za razvojne neuronauke i genetiku na Univerzitetu Rockefeller u Njujorku, i gostujuća profesorka na Odeljenju za psihologiju Fakulteta za medije i komunikacije u Beogradu.

Ana se bavi depresijom i mnogim drugim mentalnim oboljenjima i neurodegenerativnim bolestima i sindromima, ali na ćelijskom i subćelijskom nivou, na životinjskim modelima i sa miševima, u okviru oblasti koja se zove neurogenetika.

U ovoj epizodi smo razgovarali o tome na koji način neuronaučnici istražuju depresiju i kakvu ulogu u svemu tome igraju genetički faktori, kako zaključujemo o tome koji geni i proteini igraju ulogu u pojavi depresije, gde su u svemu tome astrociti i neurotransmiteri u tkivu prefrontalnog koretksa i kako izgleda baviti se neuronaukama i genetikom mentalnih fenomena na životnjskim modelima. Pričali smo o tome kako u ovoj oblasti izgleda rad sa miševima u laboratoriji, kako se istražuje njihovo ponašanje koje povezujemo sa depresijom i na koji način se sve te kockice sklapaju u dubinsko razumevanje ovih procesa. Takođe, dotakli smo se i tema vezanih za otkrivanje novih terapija za lečenje ovih bolesti i sindroma. 

Support the show

Radio Galaksija #161: Mašinsko učenje u medicini (Ognjen Milićević) [22-11-2022]

Radio Galaksija

U ovoj epizodi smo pričali o primenama mašinskog učenja u oblasti medicine i zdravstva, a u gost je bio Ognjen Milićević, sa Instituta za medicinsku statistiku i informatiku Medicinskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, bioinformatički istraživač u GenieUs Genomics i Machine Learning Tech Lead u kompaniji HTEC Group. 

Pričali smo o različitim domenima i važnim i izazovnim problemima na koje se mašinsko učenje u medicini može primeniti: od detekcije različitih vrsta tumora na CT skenovima i drugim vrstama medicinskih snimaka u dijagnostici, preko prediktivnih modela za različita zdravstvena stanja na osnovu velikog broja podataka o pacijentima, modela koji prate i bave se opisivanjem i predikcijama ponašanja pacijenata, do primena u oblasti dizajna novih lekova i tretmana, ili korišćenju mašinskog učenja u robotski asistiranim hirurškim zahvatima, ali i mnogim drugim problemima i oblastima primene mašinskog učenja u medicini. 

Support the show

Radio Galaksija #160: Evoluciona genetika čoveka (prof. dr Biljana Stojković) [15-11-2022]

Radio Galaksija

U ovoj epizodi smo pričali o evoluciji ljudske vrste i srodnih grana drveta života, a sve to kroz prizmu evolucione genetike i u svetlu ovogodišnje Nobelove nagrade za fiziologiju i medicinu, koja je za „otkrića koja se tiču genoma izumrlih hominina i ljudske evolucije“ dodeljena švedskom evolucionom genetičaru Svanteu Paabu. 

Gošća je bila prof. dr Biljana Stojković, redovna profesorka na Biološkom fakultetu. 

Pričali smo o tome na koji način se naučnici bave genetičkim istraživanjima evolucije čoveka, kakav je bio put otkrića srodnosti i mešanja između anatomski savremenog čoveka, neandertalaca, denisovaca i ostalih hominina, za šta je tačno dodeljena Nobelova nagrada ove godine, kako se razvijala tehnologija sekvenciranja i kako možemo na osnovu analize genetičkog materijala da zaključujemo o evoluciji čoveka (i vrsta generalno) i kakvu je ulogu u svemu tome imao Svante Paabo, kao i šta nas sve dalje čeka od neodgovorenih pitanja i zanimljivih problema u oblasti evolucione genetike čoveka. 

Support the show

Radio Galaksija #159: Solarni teleskop DKIST (doc. dr Ivan Milić) [25-10-2022]

Radio Galaksija

U ovoj epizodi pričali smo o solarnim teleskopima i posmatranju Sunca, kroz razgovor o najvećem solarnom teleskopu na svetu – teleskopu DKIST (Daniel K. Inouye Solar Telescope)!

Gost je bio doc. dr Ivan Milić sa Katedre za astronomiju Matematičkog fakulteta u Beogradu i sa Astronomske opservatorije Beograd.

Pričali smo o tome zašto i kako posmatramo Sunce, zašto nam je potreban ovakav ogroman teleskop, zašto i kako postižemo bolju prostornu i vremensku rezoluciju u posmatranju Sunca, kako funkcioniše DKIST i kako funkcionišu njegovi instrumenti i šta se dešava sa svetlošću sa Sunca pri prolasku kroz teleskop i njegove instrumente, ali i kako funkcionišu solarni teleskopi generalno.

Pričali smo o tome kako se Sunčeva svetlost analizira uz pomoć instrumenata na DKIST-u i šta sve novo možemo da saznamo o Suncu uz pomoć ovog ogromnog teleskopa: šta i kako možemo da saznamo o slabim magnetnim poljima, o magnetnim poljima na malim skalama, o finoj strukturi sunčevih pega, o magnetnim poljima u koronalnim petljama i mnogim drugim aktuelnim problemima kojima se fizika Sunca danas bavi.

Support the show

Radio Galaksija #158: Genetika u medicini (prof. dr Katarina Zeljić) [18-10-2022]

Radio Galaksija

U ovoj epizodi smo u gostima imali prof dr. Katarinu Zeljić, vanrednu profesorku sa Biološkog fakulteta Univerziteta u Beogradu, čija je oblast istraživanja i nastave (između ostalog) medicinska genetika.

Sa Katarinom smo pričali o primenama (molekularne) genetike u medicini, pre svega u dijagnostici, tipovima genetičkih bolesti i sindroma, o tome kako naučnici i lekari analiziraju genetički materijal čoveka, o broju hromozoma i pojavama da neki ljudi imaju manje ili više hromozoma od normalnog broja, o sindromima i bolestima koji su posledica tih pojava, o njihovom lečenju, pričali smo i o istraživanjima prenatalnog genetičkog materijala (genetičkog materijala još nerođenih beba), itd.

Pričali smo o bolestima uzrokovanim promenama samo jednog gena (monogenske bolesti) i njihovom nasleđivanju, o prenošenju monogenskih bolesti ukrštanjem u srodstvu, itd. Naravno, govorili smo o jednoj od najpoznatijih monogenskih bolesti, hemofiliji. 

Uz sve ovo, bavili smo se i time kako se genske bolesti dijagnostifikuju i time kakvu ulogu genetičari igraju u tom procesu. Pričali smo i o multifaktorskim bolestima, bolestima uzrokovanim mutacijama DNK koja se nalazi u mitohondrijama, itd.

Support the show

Radio Galaksija #156: Antropički princip (dr Milan M. Ćirković) [20-09-2022]

Radio Galaksija

Ove godine smo slavili 80. rođendan Brendona Kartera, teorijskog fizičara koji je puno doprineo razvoju opšte teorije relativnosti, a posebno fizike crnih rupa. Njegova je čuvena teorema da „crne rupe nemaju dlake“, na primer. Međutim, još jedan od njegovih velikih doprinosa nauci je čuveni ANTROPIČKI PRINCIP i skladno njemu, Karterov antropički argument. 

U ovoj epizodi smo pričali o antropičkom principu/načelu, pogotovo u kontekstu astrobiološke evolucije i u kontekstu nastanjivosti u Svemiru, posebno u kontekstu galaktičke nastanjivosti. Pričali smo i o antropičkom načinu rasuđivanja u nauci, o antropičkim predviđanjima i nekim drugim primenama antropičkog načina razmišljanja i antripičkog načela, u kosmologiji, kvantnoj kosmologiji, u teorijama o poreklu hemijskih elemenata, geonaukama i planetarnim naukama, itd. 

Antropički princip je bio tema jedne od prvih epizoda Radio Galaksije, još davne 2008. godine, ali snimak te epizode je, nažalost, nepovratno izgubljen. Zato u ovoj epizodi pokušavamo da ispravimo taj propust iz davnih dana Radio Galaksije i vratimo vam priliku da čujete više o antropičkom principu! 

Gost je bio dr Milan M. Ćirković sa Astronomske opservatorije Beograd. 

Support the show

Radio Galaksija #155: Problemi savremene arheologije (prof. dr Monika Milosavljević) [13-09-2022]

Radio Galaksija

Tema u ovoj epizodi ima mnogo, ali sve su zanimljive metodološke crtice o arheologiji i metodu u arheologiji, pogotovo u kontekstu arheologije danas.

O tome šta je arheologija i kako izgleda baviti se arheologijom, šta su dobre, a šta loše prakse, koliko je i na koji način važan kontekst u arheološkim istraživanjima, kakvi su izazovi razumevanja ideološke obojenosti istraživanja u arheologiji, kako savremeni metodi utiču na razvoj arheologije i arheološkog znanja, i o mnogim drugim temama i problemima savremene arheologije, govorila je prof. dr Monika Milosavljević sa Odeljenja za arheologiju na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu. 

Support the show

Radio Galaksija #154: Tamna materija (Jovana Petrović) [05-07-2022]

Radio Galaksija

Šta je tamna materija? Kako je otkrivena? Kako su još krajem 19. veka Lord Kelvin i Poenkare došli do prvih ideja da postoji nedostajuća masa u svemiru koju ne vidimo, a koja nam je neophodna da bismo opisali kretanja zvezda?

Šta su rotacione krive galaksija i kako smo na osnovu posmatranja brzina kretanja zvezda u galaksijama zaključili da galaksijama nedostaje masa? Kako je na osnovu upoređivanja vidljive i dinamičke mase Fritz Zwicky došao do sličnog zaključka i kako toj „nedostajućoj masi“ dao naziv „tamna materija“ 1930-ih godina? Kako je izračunao (i zašto je pogrešio) broj koji nam govori koliko puta više ima tamne materije od vidljive, barionske materije?

Šta su nam novo donela radio posmatranja, a posebno posmatranja atomskog vodonika na 21 cm talasne dužine? Kako su Vera Rubin i W. Kent Ford, Jr. otkrili većinu univerzuma i došli do dobrog broja odnosa tamne i vidljive materije?
 
Na koje još načine možemo da indirektno detektujemo tamnu materiju?
Kako smo otkrili njeno postojanje preko gravitacionih sočiva, kako preko anizotropije u kosmičkom mikrotalasnom pozadinskom zračenju i zašto nam anizotropija u CMB-u daje zaključak da je najverovatniji opis Univerzuma onaj koji nudi Lambda-CDM model? Kako MOND ne uspeva da objasni Svemir i zašto je danas paradigma o postojanju tamne materije opšte prihvaćena u nauci? Šta je hladna, a šta topla tamna materija?

Kako na čestičnom nivou tragamo za tamnom materijom? Koji su načini indirektne potrage za WIMP-ovima? Kako posmatranjem gama zračenja iz centra Mlečnog puta (ili drugih galaksija) možemo da dođemo do indirektne detekcije tamne materije? Kako tamna materija interaguje međusobno na čestičnom nivou? Koji eksperimenti postoje namenjeni direktnoj detekciji mnogobrojnih kandidata za čestice tamne materije?

Sve ovo i još mnogo drugih tema vezanih za tamnu materiju možete čuti u ovoj epizodi Radio Galaksije.

Gošća je bila Jovana Petrović, doktorantkinja astrofizike koja se bavi gama zračenjem iz centra Mlečnog puta na Matematičkom fakultetu u Beogradu i game math dizajnom u kompaniji  Playstudios Europe

Support the show

Radio Galaksija #153: Hardver i softver u Svemiru II (Uroš Milićev i Stevan Golubović) [28-06-2022]

Radio Galaksija

U ovoj epizodi nastavljamo sa pričom o razvoju hardvera i softvera i primenama u svemirskoj industriji. Prošli put smo pričali o Apolo programu, a ovde se priča nastavlja razgovorom o o komunikaciji u svemiru, enkripiciji i dekripciji signala u svemiru, o nekim od najzanimljivijih bug-ova u hardversko-softverskim sistemima na svemirskim misijama i o savremenoj tehnologiji i pristupima koji se koriste u svemirskoj tehnologiji danas, kako u privatnim svemirskim kompanijama poput SpaceX-a, tako i u ostalim institucijama svemirske industrije. 

Gosti su bili Uroš Milićev i Stevan Golubović

Support the show